Wat is het verschil tussen auteursrecht en portretrecht?

Omdat internet het gemakkelijk maakt om werk van anderen te gebruiken, te kopiëren en te delen, krijg je de indruk dat alles online (waaronder video’s, foto’s, tekeningen en artikels) rechtenvrij is en door iedereen (her)gebruikt mag worden. Dat is natuurlijk niet zo.

Er kunnen auteursrechten of naburige rechten rusten op werken waardoor deze niet (her)gebruikt mogen worden zonder toestemming. Daarnaast moet er ook rekening gehouden worden met het portretrecht van mensen, waardoor afbeeldingen van die mensen niet zomaar gemaakt en gedeeld mogen worden.

Deze regels zijn belangrijk, omdat ze jou, als maker van je foto’s en video’s (kunnen) beschermen, maar je moet ook deze rechten van anderen natuurlijk respecteren.

Wat is auteursrecht? 

Het auteursrecht beschermt de originele intellectuele creatie van een fysieke persoon. Er moet steeds aan een aantal voorwaarden voldaan zijn voor er sprake is van auteursrechtelijke bescherming:

  1. Het werk is de concrete vormgeving van een idee (enkel een idee wordt niet  beschermd) en
  2. het is een origineel werk of eigen intellectuele schepping (er werden vrije creatieve keuzes gemaakt, het werk draagt een persoonlijke stempel).

Een werk van een influencer en content creator zal auteursrechtelijk beschermd zijn als aan deze voorwaarden voldaan is.

En wat wil dat zeggen in de praktijk?

1. Als maker mag je zelf beslissen wat er gebeurt met je werk en er zelfs een vergoeding voor vragen als anderen jouw werk willen gebruiken.
2. Omgekeerd mag je niet zomaar het werk van anderen (teksten, foto’s, afbeeldingen, audio- of videofragmenten en meer) gebruiken, behalve als

  • het werk behoort tot het publiek domein (dat is 70 jaar na het overlijden van de auteur),
  • de auteur toestemming heeft gegeven (mondeling of schriftelijk),
  • er sprake is van een wettelijke uitzondering zoals de een parodie (hier vind je meer toelichting over de parodie-uitzondering).

Alle details - en er zijn er veel - over auteursrecht kan je nalezen bij deAuteurs en bij de FOD Economie.

Een tip die we willen meegeven om geen risico te lopen een claim te krijgen voor een inbreuk op auteursrecht: creëer je content zelf!

Wat is portretrecht? 

Iedereen beschikt over een recht of afbeelding, ook wel portretrecht genaamd. Dit betekent dat je voor het maken van een afbeelding van een persoon (zoals het maken van een foto of een video) toestemming nodig hebt, maar ook voor het gebruik ervan (zoals het posten van de foto’s en video’s). Je mag dus niet zomaar foto’s nemen en video’s maken van anderen en online plaatsen zonder toestemming, ook niet van je vrienden en familie.

Als zij mee poseren voor een selfie moet je geen toestemming meer vragen voor het maken van die foto. Door te poseren, hebben zij impliciet toestemming gegeven voor het maken van de foto. Je zal nog wel toestemming moeten vragen om de selfie te posten.

Er zijn wel enkele uitzonderingen:

  • Er is geen toestemming nodig om sfeerfoto’s te nemen van een grote groep mensen op een publieke plaats en die online te zetten (zoals op een festival).
  • Er is geen toestemming nodig van publieke personen (zoals politici, acteurs en sporters) van hun professionele activiteiten in een informatieve context (je mag dus zonder toestemming geen afbeelding gebruiken op merchandising).

Kinderen tot 12 à 14 jaar kunnen zelf geen toestemming geven. In dit geval moeten hun ouders toestemming geven.

Je moet alleen toestemming vragen als een persoon herkenbaar in beeld komt. Dat betekent niet dat je alleen toestemming moet vragen als het gezicht van iemand op een foto of in een video getoond wordt. Iemand kan ook herkenbaar zijn door een tatoeage, kapsel of kledingstijl.

Ook jij kan je verzetten wanneer iemand van jou een filmpje maakt of een foto van jou zonder je toestemming online zet.

Meer informatie over het recht op afbeelding vind je op de website van de FOD Economie. en ikbeslis.be.

“Help, iemand gebruikt mijn foto’s!”

Wanneer iemand jouw foto’s gebruikt zonder je toestemming, of ze nu door jou gemaakt zijn of van jou genomen zijn, onderneem je best de volgende stappen:

Dezelfde stappen kan je ook ondernemen als iemand jouw content - als die auteursrechtelijk beschermd is - gebruikt zonder jouw toestemming. Let wel op: een inbreuk op auteursrechten moet op platformen meestal op een andere manier gemeld worden dan een inbreuk op portretrecht (zoals op Facebook).

"Mogen Facebook of Instagram iets doen met mijn content?"

Voor je jouw content uploadt op een sociaal mediaplatform, is het belangrijk dat je weet wat er in de algemene voorwaarden staat over het gebruik van jouw content door deze platformen.

Instagram

Meestal worden sociale media niet de exclusieve eigenaarvan je content. Op basis van de algemene voorwaarden geef je wel meestal toestemming om je content te gebruiken.

Instagram
"Mag ik muziek gebruiken in mijn video’s?"

Ja, natuurlijk mag dat. Het codewoord is hier wel opnieuw ‘toestemming vragen’, tenzij de muziek rechtenvrij is.

Dus als je toestemming hebt, of als het platform toestemming verkreeg, mag je de muziek gebruiken. Is er geen toestemming? Dan mag de rechthebbende jouw content volledig laten verwijderen en kan die bovendien een schadevergoeding eisen voor de schade die werd geleden door de inbreuk op zijn auteursrecht en/of naburige rechten.

"Wat mag een adverteerder met mijn content doen?"

Dat hangt ervan af wat jij met de adverteerder hebt afgesproken. Maak duidelijke afspraken over de rechten en de eigendom van de content die jij hebt gemaakt voor de adverteerder. Gebruikt er iemand jouw content voor commerciële doeleinden zonder je toestemming? Wel, dan weet je wat te doen (stappen ondernemen!).

Volg ons op instagram